Web sitesi bakımı neden gerekli, neleri kapsar, maliyeti neye göre değişir?

Web sitesi bakımı nedir?

Web sitesi bakımı, site yayına alındıktan sonra güncel, güvenli ve çalışır halde kalması için düzenli olarak yapılan işlerin toplamıdır. Güncellemeleri uygulamak, yedekleri kontrol etmek, sertifika ve alan adı tarihlerini izlemek, sitenin açık olup olmadığını takip etmek ve küçük değişiklikleri yapmak bu işlerin başında gelir.

Bir web sitesi tek başına duran bir broşür değildir. Bir sunucuda, bir işletim sistemi üzerinde, bir programlama dili ve bir çatı ya da içerik yönetim sistemiyle çalışır. Bunların her biri kendi takvimiyle güncellenir. Siteniz hiç değişmese bile etrafındaki her şey değişir. Bakım, sitenin bu değişime ayak uydurmasıdır.

Web sitesi bakımı neden gerekli?

Web sitesi bakımı gereklidir, çünkü sitenin üzerinde çalıştığı yazılımlarda sürekli yeni güvenlik açıkları bulunur ve bu açıklar ancak güncellemeyle kapanır. Açıklar genellikle kamuya duyurulur. Duyurudan sonra otomatik tarayıcılar internetteki siteleri bu açık için tek tek dener. Güncellenmemiş bir site bu taramalarda kolay hedeftir.

İkinci neden, desteğin bitmesidir. Programlama dillerinin ve çatıların her sürümünün bir destek süresi vardır. Süre dolunca o sürüme güvenlik yaması çıkmaz. Örneğin PHP her sürüm için aktif destek ve güvenlik desteği tarihlerini açıkça yayımlar. Desteği biten bir sürümde çalışan site, bilinen açıklarla yaşamaya devam eder.

Üçüncü neden, sitenin bağlı olduğu dış hizmetlerdir. Ödeme, kargo, e-fatura ya da harita gibi hizmetler bağlantı kurallarını zamanla değiştirir. Eski bağlantı bir gün çalışmayı bırakır. Bunu önceden takip etmek bakımın işidir.

Bakım yapılmazsa ne olur?

Bakım yapılmazsa site genellikle bir anda değil, yavaş yavaş bozulur ve sorun çoğu zaman en kötü anda fark edilir. En sık gördüğümüz durumlar şunlardır:

• Site ele geçirilir: eski bir eklenti üzerinden siteye zararlı kod eklenir. Ziyaretçiler başka sitelere yönlendirilir ya da arama sonuçlarında sitenin yanında uyarı çıkar.
• Sertifika süresi dolar: SSL sertifikası yenilenmez ve tarayıcı ziyaretçiye "bağlantınız gizli değil" uyarısı gösterir. Ziyaretçilerin çoğu bu ekranda geri döner.
• Alan adı düşer: alan adı yenileme tarihi kaçar. Site ve e-postalar birlikte durur. Bazı durumlarda alan adını geri almak zorlaşır.
• Yedek yoktur ya da çalışmaz: sunucu arızalanır ve yedeğin aylar önce alınmayı bıraktığı ortaya çıkar.
• Form sessizce bozulur: iletişim formu e-posta göndermeyi bırakır ve kimse fark etmez. Talepler haftalarca kaybolur.
• Site yavaşlar: veritabanı büyür, görseller şişer, sayfa açılışı uzar. Ziyaretçi de arama motoru da bunu fark eder.

Bu sorunların hepsinin ortak noktası, bakım yapılan bir sitede önceden görülebilir olmalarıdır. Bakımın değeri çoğu zaman olmayan sorunlardadır. Bu yüzden görünmez gelir.

Web sitesi bakımı neleri kapsar?

Web sitesi bakımı altı ana başlığı kapsar: güncellemeler, güvenlik, yedek, sertifika ve alan adı takibi, izleme ve içerik ile küçük değişiklikler. Her sitede ağırlıkları farklıdır ama hiçbiri tamamen atlanmaz.

Güncellemeler nasıl güvenli yapılır?

Güncellemeler önce canlı sitenin bir kopyası üzerinde denenir, sorun yoksa canlıya alınır. Bu kopyaya test ortamı denir. Canlı sitede doğrudan güncelleme yapmak, bir eklentinin başka bir eklentiyle çakışıp siteyi kapatmasına yol açabilir. Test ortamında bu çakışma kimseyi etkilemeden görülür.

Güncellemenin hemen ardından sitenin önemli akışları kontrol edilir: ana sayfa açılıyor mu, form gönderiliyor mu, varsa sepet ve ödeme çalışıyor mu. Kod deposu kullanılıyorsa her güncelleme ayrı bir kayıt olarak girilir. Bir sorun çıkarsa önceki haline dönmek dakikalar sürer.

Yedek neden tek başına yetmez?

Yedek tek başına yetmez, çünkü geri yüklenemeyen bir yedek hiç yedek olmamasıyla aynıdır. Eksik alınan veritabanı, bozuk arşiv dosyası ya da sitenin çalıştığı sunucuda duran tek kopya sık görülür. Sunucu gidince yedek de gider.

İyi bir yedekleme düzeninde üç şey vardır. Yedek düzenli ve otomatik alınır. En az bir kopya sitenin sunucusundan başka bir yerde durur. Belli aralıklarla yedekten boş bir ortama geri yükleme denenir. Üçüncüsü en çok atlanan adımdır ve en çok işe yarayanıdır.

SSL ve alan adı yenilemesi neden bakımın parçası?

SSL ve alan adı bakımın parçasıdır, çünkü ikisinin de süresi dolar ve süre dolduğunda site ziyaretçi için fiilen kapanır. Sertifikaların geçerlilik süreleri sektör kararlarıyla giderek kısalıyor. Bu da elle yenilemeyi pratik olmaktan çıkarıyor. Otomatik yenileme kurulur ama çalıştığı yine de izlenir.

Alan adında asıl konu sahipliktir. Alan adı sizin adınıza değilse, yenileme de sizin kontrolünüzde değildir. Bunu alan adı ve hosting kimin adına olmalı yazısında ayrıntılı anlattık.

İzleme ne işe yarar?

İzleme, sitenin durduğunu ya da bozulduğunu ziyaretçiden önce fark etmeye yarar. Basit izleme sitenin açılıp açılmadığını dakikada bir kontrol eder. Daha iyi izleme sayfa açılış süresine, sunucu disk doluluğuna, hata kayıtlarına ve formun gerçekten e-posta gönderip göndermediğine de bakar.

Sayfa hızı da izlenmeye değer bir başlıktır. Hız düştüğünde hem ziyaretçi hem arama sıralaması etkilenir. Nelerin ölçüldüğünü site hızı ve Core Web Vitals yazısında anlattık.

İçerik bakımı da bakıma girer mi?

Kapsam içindeki küçük içerik işleri bakıma girer, sitenin içeriğini baştan yazmak girmez. Bir telefon numarasını değiştirmek, bir ekip üyesi eklemek, kırık bir bağlantıyı düzeltmek küçük iştir. Yeni bir ürün grubu ya da yeni bir dil eklemek ayrı bir projedir. Bu ayrım bakım kapsamında yazılı olmalıdır.

Aylık bakımda neler yapılır?

Aylık bakımda her iş aynı sıklıkta yapılmaz. Bazıları her gün otomatik çalışır, bazıları ayda bir, bazıları üç ayda bir yapılır. Aşağıdaki tablo, orta büyüklükte bir kurumsal site ya da küçük bir mağaza için tipik bir düzeni gösterir.

Web sitesi bakımının maliyeti neye göre değişir?

Web sitesi bakımının maliyeti, sitenin ne kadar parçadan oluştuğuna ve bu parçaların ne sıklıkla ilgi istediğine göre değişir. Tek sayfalık bir tanıtım sitesi ile her gün sipariş alan, muhasebeye ve kargoya bağlı bir mağaza aynı bakımı istemez. Bu yazıda rakam vermiyoruz. Maliyeti hangi kalemin nasıl etkilediğini anlatıyoruz.

• Altyapı: çok sayıda eklentiyle çalışan hazır altyapılarda güncelleme ve çakışma işi daha fazladır. Az bağımlılıkla yazılmış bir site daha az iş çıkarır.
• Bağlantı sayısı: ödeme, e-fatura, kargo, pazaryeri ya da CRM bağlantılarının her biri ayrıca izlenir ve karşı tarafın değişikliklerine uyarlanır.
• İşin kritikliği: sipariş alan bir sitenin bir saat durması para kaybıdır. Daha sık izleme ve daha hızlı müdahale maliyeti artırır.
• Değişiklik miktarı: ayda birkaç küçük düzeltme bekliyorsanız bakım hafiftir. Her hafta yeni sayfa ya da kampanya bekliyorsanız bu ayrı bir iş yüküdür.
• Sitenin mevcut durumu: yıllardır güncellenmemiş bir siteyi bakıma almak önce bir toparlama işi gerektirir. Bu ilk iş genellikle ayrı fiyatlanır.
• Müdahale süresi: "iş günü içinde" ile "gece dahil bir saat içinde" arasında büyük fark vardır. Bu sözün yazılı haline SLA, yani hizmet seviyesi anlaşması denir.

Bakım bütçesini yapım bütçesiyle birlikte düşünün. Yıllık giderlerin genel resmini web sitesi fiyatları neye göre belirlenir yazısında anlattık.

Bakımı kendiniz yapabilir misiniz?

Küçük ve basit bir sitede bakımın bir kısmını kendiniz yapabilirsiniz, ama güncellemeyi canlı sitede denemek ve yedeği hiç geri yüklememek en sık yapılan iki hatadır. Yönetim panelinden eklenti güncellemek kolay görünür. Sorun, bir güncelleme siteyi kapattığında ne yapacağınızı bilmemektir.

Kendiniz yapacaksanız en azından şunları düzenli yapın: yedeği başka bir yere alın ve geri yüklemeyi bir kez deneyin, güncellemeden önce yedek alın, formu ayda bir kendiniz doldurup e-postanın geldiğini kontrol edin ve alan adı ile sertifika tarihlerini bir takvime yazın.

Bakım firması seçerken nelere bakılmalı?

Bakım firması seçerken en çok bakılacak şey, kapsamın yazılı olması ve ayrılmanın kolay olmasıdır. Belirsiz bir "her şey dahil" sözü, sorun çıktığında neyin dahil olmadığını tartışmakla sonuçlanır.

• Kapsam tek sayfada ve madde madde yazılı mı.
• Sorun olduğunda kime, nasıl ve ne kadar sürede ulaşılıyor.
• Ayda ne kadar küçük değişiklik kapsamda, fazlası nasıl fiyatlanıyor.
• Her ay ne yapıldığı yazılı olarak bildiriliyor mu.
• Alan adı, sunucu, kod deposu ve yönetim hesapları sizin adınıza mı.
• Sözleşmede ceza, uzun taahhüt ya da ayrılırken erişim vermeme gibi kilitler var mı.

Başka bir ekibin yaptığı sitenin bakımını devralmak da mümkündür. Önce kısa bir inceleme yapılır, sonra bakım başlar. Bunun nasıl işlediğini yarım kalan yazılım projesini devralmak yazısında anlattık.

RadKod'da web sitesi bakımı nasıl işler?

Bizde bakım isteğe bağlıdır ve zorunlu değildir. Teslim ettiğimiz her işte, teslimden sonraki 30 gün içinde çıkan hataları zaten ücretsiz düzeltiyoruz. Aylık bakım bu sürenin sonrası içindir. Bakım almadan da sitenizi kullanmaya devam edebilirsiniz. Alan adı, sunucu ve kod ilk günden sizin adınıza olduğu için siteyi başka bir ekibe vermek de mümkündür.

Bakım almak isterseniz kapsamı ayrı bir tek sayfada yazarız. Güncellemeleri önce test ortamında deneriz, yedekleri kontrol eder ve geri yüklemeyi deneriz, siteyi izleriz, sertifika ve alan adı tarihlerini takip ederiz. Her ay yapılan işlerin kısa bir özetini göndeririz. Konuştuğunuz kişi, sitenin kodunu yazan kişidir. Bu yüzden sorun anlatmak için ara bir ekibe derdinizi baştan anlatmazsınız.

Ayrılmak için bir e-posta yeter. Ceza, kilit ya da bekleme süresi yoktur. Ayrıntılar bakım ve destek sayfasında.