O bildirim geldiğinde ne oluyor?
GA4 Home ekranında Insights kartlarını scroll ederken gördük: "Önemli etkinlikler ani yükseliş gösterdi", analiz adı "Anomaly in daily conversions". İlk refleks heyecanlanmak. İkinci refleks şüphelenmek. Doğru olan ikincisi.
Bu uyarı, GA4'ün Analytics Intelligence sisteminin otomatik ürettiği bir insight. Yani kimse oturup threshold belirlemedi, Google'ın ML modeli geçmiş verinize bakıp "bugünkü conversion sayısı beklenen aralığın dışında" dedi. Sorun şu: bu her zaman gerçek bir iş değişikliği anlamına gelmiyor.
GA4 anomaly detection teknik olarak ne yapıyor?
Google bunu açıkça dokümante etmiş: Bayesian state-space time series modeli kullanıyor. Daily anomaliler için 90 günlük training period var. Model bu 90 günlük veriye bakıp bir tahmin ve credible interval (güvenilir aralık) üretiyor. Günün gerçek değeri bu aralığın dışına çıkarsa anomali olarak işaretleniyor.
Bunun yanında ikinci bir katman daha var: PCA (Principal Component Analysis) tabanlı segment anomalisi. Burada tek bir metrik değil, birden fazla metrik ve dimension kombinasyonu aynı anda analiz ediliyor. Bir segment toplam kullanıcıların en az %0.05'ini oluşturuyorsa ve davranışı anormalse, o da yüzeye çıkıyor.
Kısacası iki farklı tespit mekanizması var: zaman serisi bazlı (tek metrik, tarihsel karşılaştırma) ve segment bazlı (çoklu metrik, cross-section karşılaştırma).
"Ani yükseliş" her zaman iyi haber mi?
Hayır. Bu yükselişin arkasında birkaç farklı senaryo olabilir:
Gerçek bir kampanya etkisi: Yeni bir reklam, sosyal medya paylaşımı veya backlink gerçekten conversion artırmış olabilir. Bu en iyi senaryo. Ama bunu doğrulamak için Acquisition raporlarına bakmanız lazım. Hangi source/medium'dan geldi bu artış?
Tracking problemi: Duplicate event firing, yanlış yapılandırılmış bir conversion event veya tag'in birden fazla tetiklenmesi yapay bir spike yaratabilir. Ben bunu en az iki projede yaşadım. GTM'de bir tag güncellendi, trigger koşulu değişti, conversion sayısı bir gecede üçe katlandı. Gerçek değildi.
Bot trafiği: Özellikle referral spam veya data center trafiği conversion metriklerini şişirebilir. GA4'ün bot filtreleme mekanizması UA kadar agresif değil, bu yüzden dikkatli olmak lazım.
Mevsimsel veya takvimsel etki: Model 90 günlük veriyle çalışıyor. Eğer bu 90 günün içinde bayram, kampanya dönemi gibi anomaliler varsa, modelin "normal" tanımı zaten kayık olabilir.
İlk 30 dakikada ne yapmalı?
Anomaly bildirimi aldığınızda refleks olarak kutlama yapmayın. Şu adımları takip edin:
1. Realtime rapora bakın. Spike hala devam ediyor mu, yoksa tek seferlik bir olay mıydı?
2. Source/medium breakdown yapın. Reports > Acquisition > Traffic acquisition'a gidin. Artış hangi kanaldan geliyor? Eğer tek bir source'tan geliyorsa (mesela direct veya referral), bot veya teknik sorun olasılığı artar.
3. GTM debug modunu açın. Conversion event'iniz doğru tetikleniyor mu? Duplicate firing var mı? Tag Assistant veya GTM Preview modu burada hayat kurtarır.
4. Explorations'ta kendi anomaly analizinizi yapın. Free-form exploration açın, ilgili metriği seçin, anomaly detection toggle'ını aktif edin. Sensitivity ayarını da burada kontrol edebilirsiniz. Varsayılan sensitivity bazen çok hassas olabiliyor, bu da false positive demek.
Custom insight kurmak neden daha iyi?
GA4'ün otomatik insight'ları pasif çalışıyor. Home ekranında görünüyorlar ama push notification göndermiyorlar (custom insight kurmadıysanız). Bu da şu anlama geliyor: anomaliyi ancak dashboard'a bakarsanız görürsünüz.
Custom insight kurduğunuzda evaluation frequency'yi (saatlik, günlük, haftalık) seçebiliyorsunuz. Segment belirleyebiliyorsunuz, mesela sadece organic traffic için. Metrik seçip "Has anomaly" koşulunu koyabiliyorsunuz. En önemlisi: e-mail notification alabiliyorsunuz.
Biz projelerimizde genelde üç temel custom insight kuruyoruz: traffic crash (sessions %30+ düşüş), conversion drop (key events %20+ düşüş) ve revenue anomaly. Artış yönlü anomaliler için de ayrı insight'lar ekliyoruz ama bunların önceliği daha düşük, çünkü düşüşler genelde acil aksiyon gerektirir.
GA4'ün anomaly detection'ının sınırları
Bu sistemi kullanırken bilmeniz gereken birkaç ciddi limitasyon var.
Yavaş erimeler görünmez. Haftada %3 düşen bir metrik 6 haftada toplamda %17 düşmüş olur ama hiçbir hafta tek başına threshold'u tetiklemez. GA4'ün anomaly detection'ı ani değişimlere odaklı, trend çizgisi takip etmiyor.
Insights paneli pasif. Anomali tespit edilse bile siz kontrol etmezseniz fark edemezsiniz. Bir ekip bu yüzden 4 gün boyunca organic traffic düşüşünü kaçırmış. Custom insight + email alert olmadan bu sistem güvenilir bir monitoring aracı değil.
Sensitivity one-size-fits-all değil. Pazar günü %10 session düşüşü normal varyans olabilir. Salı günü %10 conversion rate düşüşü acil durum olabilir. GA4 bu farkı kendi başına anlamıyor.
Training period sabit. Daily için 90 gün. Bu 90 gün içinde büyük bir kampanya veya site migration yaptıysanız, modelin baseline'ı bozulmuş olabilir. Bu durumda BigQuery export yapıp kendi ARIMA modelinizi kurmak daha sağlıklı.
BigQuery ile bir adım ötesi
GA4'ün native anomaly detection'ı çoğu proje için yeterli bir başlangıç. Ama daha kontrollü bir sistem istiyorsanız, GA4 verilerinizi BigQuery'ye export edip ML.DETECT_ANOMALIES fonksiyonuyla ARIMA_PLUS modeli kullanabilirsiniz. Bu size training period, sensitivity ve hangi metriklerin izleneceği konusunda tam kontrol verir.
Bu sorgu önce 120 günlük purchase event verisinden bir ARIMA_PLUS modeli oluşturuyor, sonra %95 güven eşiğiyle anomalileri tespit ediyor. anomaly_prob_threshold değerini ihtiyacınıza göre ayarlayabilirsiniz. Daha düşük değer daha fazla anomali yakalar ama false positive riski artar.
Trade-off açık: BigQuery ML'in fiyatlandırması farklı çalışıyor. ARIMA modelleri birden fazla kez çalıştırılıp en iyi performans gösteren seçiliyor. Küçük projeler için maliyet/fayda dengesi tutmayabilir.
Bundan sonrası
GA4'ün "Anomaly in daily conversions" uyarısını aldıysanız, ilk iş onu doğrulamak. Kutlamak veya paniklemek için henüz erken. Source breakdown yapın, GTM'yi kontrol edin, gerekiyorsa Explorations'ta kendi analizinizi kurun. Eğer henüz custom insight kurmadıysanız, bugün kurun ve email alert'leri aktif edin. Anomaly detection ancak proaktif kullandığınızda işe yarıyor, dashboard'a gelip "aa burada bir şey varmış" demek için değil.
